Scale & Lý thuyết
Vòng quãng năm (Circle of Fifths) dễ hiểu cho guitar
Th10
Nghe người ta nói “bài này giọng Rê, có 2 thăng”, “vòng ii – V – I”… bạn gật gù cho qua nhưng trong đầu là một dấu hỏi to. Nhìn hình vòng tròn quãng năm lại càng rối.
Thật ra vòng quãng năm là một tấm bản đồ rất thực dụng. Hiểu nó rồi, bạn biết bài ở giọng gì, hợp âm nào hay đi chung với nhau, và chuyển giọng nhanh hơn hẳn.
Vòng quãng năm là gì?
Là 12 giọng trưởng xếp thành vòng tròn. Đi theo chiều kim đồng hồ, mỗi bước lên một quãng 5 và thêm một dấu thăng:
C – G – D – A – E – B – F#/Gb – Db – Ab – Eb – Bb – F
Đi ngược chiều kim đồng hồ là lên quãng 4, và các giọng thêm dần dấu giáng.
| Giọng trưởng | Dấu hóa | Giọng thứ tương ứng |
|---|---|---|
| C | 0 | Am |
| G | 1 thăng | Em |
| D | 2 thăng | Bm |
| A | 3 thăng | F#m |
| E | 4 thăng | C#m |
| B | 5 thăng | G#m |
| F# / Gb | 6 thăng / 6 giáng | D#m / Ebm |
| Db | 5 giáng | Bbm |
| Ab | 4 giáng | Fm |
| Eb | 3 giáng | Cm |
| Bb | 2 giáng | Gm |
| F | 1 giáng | Dm |
Giọng thứ tương ứng dùng chung bộ nốt với giọng trưởng, ví dụ Am và C đều không có dấu hóa.
Dùng vòng quãng năm để làm gì?
1. Biết hợp âm nào đi với nhau
Chọn một giọng trên vòng, hai giọng hàng xóm hai bên chính là hợp âm IV và V. Ví dụ giọng C: hàng xóm là F và G. Thêm ba giọng thứ tương ứng Am, Dm, Em là có gần đủ hợp âm thuộc giọng C: C, Dm, Em, F, G, Am (và Bdim). Phần lớn các bài pop ở giọng C chỉ dùng trong nhóm này.
2. Hiểu vì sao vòng hợp âm “nghe xuôi”
Rất nhiều vòng hợp âm đi ngược chiều kim đồng hồ trên vòng. Ví dụ ii – V – I ở giọng C là Dm – G – C: từ D sang G sang C, mỗi bước một nấc trên vòng. Đó là lý do hợp âm G7 nghe như “muốn” về C.
3. Chuyển giọng và chọn scale
Biết bài ở giọng gì là biết dùng scale nào để solo. Bài giọng Am thì dùng pentatonic La thứ, bài giọng Em thì dời thế bấm sang Mi.
Mẹo trên cần đàn
Bốn dây trầm E – A – D – G được lên cách nhau một quãng 4. Vì vậy, cùng một phím:
- Lên dây cao hơn kế bên (dây 6 sang dây 5) là lên quãng 4, tức đi ngược chiều kim đồng hồ một bước. Ví dụ dây 6 phím 3 là G, dây 5 phím 3 là C, dây 4 phím 3 là F.
- Xuống dây trầm hơn kế bên là đi theo chiều kim đồng hồ một bước (lên quãng 5).
- Mẹo này đúng với dây 6, 5, 4, 3. Từ dây G sang dây B thì khác vì hai dây này cách nhau quãng 3.
3 lỗi hay gặp
- Cố học thuộc cả hình: chỉ cần nhớ thứ tự C G D A E B F#, phần còn lại suy ra được.
- Nhầm giọng trưởng và giọng thứ tương ứng: Am và C cùng nốt nhưng nốt chủ khác nhau.
- Học lý thuyết mà không áp vào bài: mở một bài bạn đang tập, thử xác định nó ở giọng gì.
Câu hỏi thường gặp
Có cần thuộc lòng vòng quãng năm không?
Nên thuộc thứ tự chiều thăng C G D A E B F#. Chiều giáng là đọc ngược lại từ F: F Bb Eb Ab Db Gb.
Làm sao biết bài ở giọng gì?
Xem hợp âm đầu và cuối bài, rồi kiểm tra các hợp âm còn lại có nằm trong cùng nhóm hàng xóm trên vòng không.
Vòng quãng năm giúp gì cho solo?
Biết giọng của bài là biết chọn scale đúng, và biết nốt nào thuộc hợp âm để kết câu.
Tập tiếp với TabHouse
- Circle Of Fifths: bấm vào từng giọng để xem dấu hóa và hợp âm thuộc giọng.
- Phân Tích Hợp Âm: kiểm tra các nốt trong hợp âm của bài.
- Scale Finder để chọn scale theo giọng.
